De stelp is iets jonger dan de kop-hals-rompboerderij. De stelp was vooral in trek in de periode 1890-1940.

Het belangrijkste verschil is dat bij de stelp onder hetzelfde dak wordt gewerkt en gewoond. Soms geeft de kleur van de dakbedekking het onderscheid aan : rode pannen voor het bedrijfsgedeelte en blauwe pannen voor het woongedeelte. De stelp is aanvankelijk ontstaan in de minder welvarende delen van Friesland. De stelp is vaak eenvoudiger van opzet en daardoor goedkoper in bouw en onderhoud. Bij de stelp bevinden zich de voornaamste woonvertrekken en de melkkelder direct achter de voorgevel. Boven de melkkelder bevindt zich de opkamer. De schuur is in opzet dezelfde als bij de kop-romp- en de kop-hals-rompboerderijen, behalve dat de koestal meestal niet de gehele zijbeuk in beslag neemt, omdat vooraan woonvertrekken aanwezig zijn.

Tot ver in de twintigste eeuw werden nog stelpen gebouwd. De nieuwe voorbeelden hebben vaak dakkapellen voor de zolderslaapkamers.

Plattegrond van de stelpboerderij.

Boerderij te Echternerbrug met dakkapel en nieuwe indeling in gevel.

Stelpboerderij bij Ferwoude. Het woongedeelte bevindt zich onder de grijze dakpannen, het bedrijfsgedeelte onder de oranje dakpannen.

Het mysterie van het Uilebord

Over het algemeen heeft elk element van de Friese boerderij een functie. Maar het Uilebord, het fraaie bord dat aan de nok van de meeste Friese boerderijen is gevestigd, is hierop een uitzondering. In heel Friesland kan men deze, op z'n Fries ‘ûleboerden' bewonderen. Er bestaan een zestal verschillende type uileborden. Elk gebonden aan een zeer bepaald gebied van de provincie. Vrijwel alle uileborden zijn verfraaid met twee sierlijke zwanen, die met de rug naar elkaar toe elk op een schuin afdalende rand zitten. De hals is sierlijk gebogen, zodat de lange snavel in het verenpak op de borst schijnt te pikken. Deze zwanen zijn gescheiden door de ‘makelaar', een verticale hoge en smalle plank, die op een ingewikkelde wijze is ingesneden, De figuren die zich in de makelaar bevinden, bepalen tot welk type Uilebord het behoort. Bij elke makelaar behoort bovendien een bepaalde vorm van het ‘uilegat' dat in het bord is gesneden. Aanvankelijk bestond het uilebord alleen uit het driehoekige houten bord op de uiteinden van de Friese schuur, zo genoemd omdat de in de schuur nestelende kerk- en steenuilen zich voor het uit- en invliegen van het ronde gat, voorzover aanwezig, bedienden. Dit gat heet dan ook ‘ûlegat' (uilegat). Pas later zijn uileborden versierd met de makelaar en de zwanen. Waarom deze verandering heeft plaatsgevonden en waarom deze versiering is niet helemaal duidelijk. Wel is er veel over geschreven, nagedacht en gefantaseerd, maar al haar geheimen zijn nog niet opgelost. Zeker is dat het uilebord al enkele eeuwen oud is, net als de kop-hals-rompboerderij. En daarmee zijn ze onlosmakelijk verbonden met de historische pleats in Fryslân.

Schetstekening uilebord.

Uilebord op de boerderij van Wirdum. In de opengewerkte makelaar is een kelkvorm verwerkt, er is geen uilegat aanwezig.